مجتمع نظامی - صنعتی

1 1-1:زرّادخانه ی نفوذ

( غولهای تسلیحاتی ، مردم را می فریبند ! )

مجتمع نظامی-صنعتی (Military- Industrial complex) که 60سال پیش پرزیدنت آیزنهاور درباره ی آن به مردم آمریکا هشدارداد، هنوز زنده است وباقدرت تمام فعالیت می کند. این مجتمع ، بخش بزرگی ازمالیاتی راکه مردم آمریکا می پردازند ، صرف تولید سلاح می کند. این مبلغ بسیاربیشتراز آن چیزی است که آیزنهاور درسال 1961 ، درپیام خداحافظی خود ، به آن اشاره کرد و وآنرا " نفوذ غیرموجّه " خوانده بود. آماروارقام منتشره دراین مورد ، خیره کننده است. فقط امسال ، 886 میلیارددلار بودجه برای تسلیحات هسته ای دراختیار پنتاگون قرارگرفته که بیش ازدوبرابر مبلغی است که درزمان نطق خداحافظی آیزنهاور ، به این امر اختصاص یافته بود. پنتاگون اکنون نیمی از بودجه ی فدرال رامی بلعد تا اولویتهائی چون بهداشت عمومی ، محیط زیست ، آموزش وپرورش و آموزش فنی وحرفه ای ، درسایه قرار گیرند. تنها درسال 2020 ، شرکت لاکهید مارتین (Lockheed Martin) 75 میلیارد دلار قرارداد باپنتاگون منعقد نمود که این مبلغ ، بیشتر ازمجموع بودجه ی اختصاص یافته به وزارتخارجه وآژانس توسعه ی بین المللی این کشوربود. دربودجه ی سال جاری دولت آمریکا نیز مبلغی که به ارتقای جنگنده ی اف – 35 اختصاص یافته ، برابر بابودجه ای است که برای مرکز کنترل وپیشگیری ازبیماریها درنظر گرفته شده است. به گزارش انستیتوی مطالعات سیاسی آمریکا ، هرشهروند این کشور سالانه بطور متوسط 1087 دلاربه مجتمع نظامی – صنعتی می پردازد درحالیکه این رقم برای آموزش دوران دبیرستان 270 دلار وبرای انرژیهای تجدید پذیر فقط 6 دلار می باشد. به گفته ی برنی ساندرز سناتور دموکرات ، "اولویتهای ملی آمریکا ، نادرست تعریف شده اند. آمریکا بی مهابا خرج می کند وسالانه حدود یک تریلیون دلاربرای جنگ هزینه می نماید بدون آنکه به معضلات کلان داخلی خود توجه کند. سالانه مبالغ کلانی صرف ساخت سلاح هسته ای ، جنگنده بمب افکن ، تانک ومهمات می شود درحالیکه این مبالغ باید برای بهداشت همگانی ، مراقبت ازکودکان ، تدارک مسکن مناسب ودیگرنیازهای اساسی مردم هزینه شود."(1) این بحث رامی توان همچنان ادامه داد. پرزیدنت آیزنهاور دریک نطق دیگرخود به سال 1953 که به "شانس صلح" معروف گشت ودراوائل دوردوم ریاست جمهوری اش ایراد گردید، می گوید : " هرتفنگی که ساخته وهرکشتی جنگی که به آب انداخته می شود ، ونیز هرموشکی که آماده ی شلیک می گردد ، در تحلیل نهائی ، دزدی ازگرسنگان ، آوارگان وبی سرپناهان است. دنیای تادندان مسلح ، فقط پول رابه هدرنمی دهد بلکه عرق جبین کارگران ، نبوغ دانشمندان وامید کودکان رانیز به باد می دهد." (2)

ایالات متحده همچنان قدرت نظامی برترجهان است و40 درصد ازکل بودجه ی نظامی دنیا راتبه خود اختصاص می دهد. بودجه ی نظامی آمریکا ، بیش ازمجموع بودجه ی نظامی 10 کشوری است که درجدول رده بندی جهانی ، پس ازاین کشور قرارمی گیرند. بودجه ی دفاعی آمریکا ، صرفنظرازبرخی هزینه های جنبی ، 900 میلیارددلارمی باشد. بخش عمده ی این پول ، ازطریق پنتاگون ، دراختیار پنج تولید کننده ی سلاح قرارمی گیرد که ازادامه ی جنگ دراوکراین وتنش درجهان ، سود می برند. اما اغلب مقاطعه کاران نظامی ، بجای اوکراین ، فقط به جیب خود می اندیشند. مجتمع نظامی – صنعتی ، اکنون به غولی تبدیل شده که ازبطری بیرون آمده ومهرونشان خود رابرهمه جای دنیا باقی گذاشته است. مهمترین تفاوت این مجتمع با دوران آیزنهاور ، ابعاد غول پیکرآن است. قبل ازبه پایان رسیدن جنگ سرد دردهه ی 1990 ، دهها بنگاه تسلیحاتی طرف قرارداد پنتاگون بودند اما اکنون ، فقط 5 شرکت غول پیکر، طرف قرارداد وزارت دفاع آمریکا هستند که عبارتند از : بوئینگ (Boeing) ، جنرال داینامیکزGeneral Dynamics ) ، لاکهید مارتین ، نورتوپ گرامن (Northrop Grumman) ، ورایتئون(Raytheon). این شرکتها که هواپیما ، خودروی زرهی ، سیستمهای موشکی ، وتسلیحات هسته ای می سازند ، نبض پنتاگون رابدست گرفته اند و بخش عمده ی بودجه ی آن رامی بلعند. دردوران جنگ سرد ، اتحاد شوروی رقیب آمریکا بود واکنون چین ، باجمعیتی به مراتب بیشتر واقتصادی قدرتمندتر، جای شوروی راگرفته است. تکنولوژی چین ، بسیارپیشرفته تر ازشوروی آن زمان است اما برخلاف شوروی ، رقابت چین وآمریکا، جنبه ی اقتصادی دارد نه نظامی. چیزی که باب طبع مجتمع نظامی – صنعتی نیست. دان گریزیر(D.Grazier) ، روزنامه نگار ومحقق برجسته ی آمریکائی معتقد است که تمرکز آمریکا براقتصاد چین ،بارشد بی سابقه ی بودجه ی نظامی این کشورهمراه می باشد. به نوشته ی او ، قدرت نیروی دریائی وزرادخانه ی اتمی آمریکا ، 9 برابرچین است وبودجه ی نظامی آمریکانیز سه برابر بودجه ی نظامی چین می باشد. انستیتوی بین المللی مطالعات صلح استکهلم نیزاین ارقام راتایید کرده است.

ادامه ی جنگ دراوکراین ، به نفع 5 غول تسلیحاتی آمریکاست چون ارزش سهام این شرکتها رابهبود بخشیده ومیزان سود آنها راافزایش می دهد. قبل ازتصویب بسته ی کمک نظامی 61 میلیارد دلاری به اوکراین ، کنگره ی آمریکا سه بسته ی دیگر به ارزش 113 میلیارددلاررادراختیاراین کشور قرارداده بود. بخش عمده ی این کمکها (7/54 درصد) دراختیار پنتاگون قرارگرفته تاازطریق مقاطعه کاران نظامی، به اوکراین منتقل شود. شواهد وقرائن موجود حاکی از آنست که 5 غول تسلیحاتی آمریکا ، اندکی قبل از آغازجنگ ، خود رابرای آن آماده کرده بودند. مدیر شرکت رایتئون درمصاحبه ای ، تنش در اوکراین و پاسیفیک را " فرصتی گرانبها برای فروش بیشتر تسلیحات به دنیا " عنوان کرده بود.چشم انداز مخاصمه ی آمریکا – چین نیز برای مجتمع نظامی – صنعتی غرب ، نوید بخش است. آنچه که تهدید چین نامیده می شود ( درست یا غلط ) ، اکنون به بهانه ای برای رشد روزافزون بودجه ی نظامی آمریکا تبدیل شده است. این بودجه برای نسل جدید سیستمهای پیشرفته ی نظامی ، ازموشکهای مافوق صوت گرفته تاتسلیحات رابوتیک وهوش مصنوعی هزینه می شود. این بودجه ، پس ازپروژه ی دفاع موشکی رونالد ریگان بنام " جنگ ستارگان " (Star Wars) ، تاسیستم اف – 35 ، پیوسته افزایش یافته است. اکنون بودجه ی نظامی آمریکا 146 میلیارد بیشتر زمانی است که دونالد ترامپ ریاست جمهوری راترک کرد.(3) سیستمهای دفاعی متکی به هوش مصنوعی، علاوه برهزینه ی سنگینی که به مردم تحمیل می کنند ، پیامدهای غیرقابل پیش بینی نیز دارند. برارزش سهام 5 غول تسلیحاتی آمریکا درسال نخست جنگ دراوکراین ، 78/12 درصد افزوده شد واین رقم تاسال 2023 ، براساس شاخص نزدک (NASDAQ) ، به 88/23 درصد رسید. درآمد لاکهید مارتین در12 ماه منتهی به 31 مارس2024 ، از 6/69 میلیارددلار فراتر رفت که نسبت به سال 2022 حدود 28/5 درصد افزایش نشان داد. این رقم برای جنرال داینامیکز 3/42 میلیارد دلار با 3/7 درصد افزایش نسبت به سال 2022 بود. فروش شرکت رایتئون درسال 2023 بالغ بر 9/68 میلیارددلاربود که نسبت به سال 2022 حدود 3 درصد افزایش نشان داد. شرکت نورتروپ گرامن نیزفروش خود رابا 7 درصد افزایش نسبت به سال 2022 ، به حدود3/39 میلیارددلاررساند. درمیان 5 غول تسلیحاتی آمریکا ، فقط شرکت بوئینگ بافروش 7/77 میلیارددلار درسال گذشته ، 2/2 درصد زیان به ثبت رساند که ناشی ازماجرای نقص فنّی درمدل 737 هواپیمای بوئینگ بود.

کانون وکلای دموکرات آمریکا درابتدای سال جاری هشدارداد که مجتمع نظامی – صنعتی این کشور، به منظور کسب سود بیشتر ، بهای محصولات خود راافزایش داده وازاین طریق ، بارسنگینی رابرپنتاگون تحمیل کرده است. برنی ساندرز سناتور دموکرات آمریکا ، انگشت اتهام را بسوی شرکت رایتئون گرفت که بهای موشک انداز " استینگر " (Stinger) خود را به 7 برابرآن درسال 1991 افزایش داده است. بدین ترتیب پنتاگون، برای ارسال هرعدد ازاین سلاح به اوکراین ، باید 400 هزاردلار بیشتر به کمپانی مزبور بپردازد : " حتی اگر نرخ تورم وهزینه ی مربوط به ارتقاء تکنولوژی رانیز درنظر بگیریم ، بازهم این افزایش قیمت ، سرسام آور است ! " به گزارش شبکه ی خبری CBS ، " مدتهاست که پنتاگون برای هرچیز ، از رادار و موشک و هلی کوپتر گرفته تا واشر و پیچ ومهره ، بهائی گران می پردازد واین پرداختهای غیرموجه ، ازآغازجنگ اوکراین افزایش یافته است." آنچه مسئله راپیچیده ترمی کند ، اینکه بخشی ازاین سود بادآورده ، توسط لابی های تسلیحاتی ، به جیب سیاستمداران سرازیر می شود تا نظرمساعد آنها برای ادامه ی این روند جلب شود.

مجتمع نظامی – صنعتی ، اکنون به زرّادخانه ی نفوذ (Arsenal of Influence) تبدیل شده وبه بودجه ی تریلیون دلاری پنتاگون دسترسی پیداکرده است. عناصر وابسته به این مجتمع ، اکنون درصحنه ی مبارزات سیاسی حضورفعال دارند ودر اندیشکده ها وحتی هالیوود به لابی گری مشغولند. برخی پستهای حساس سیاسی دردولت فدرال نیزبه تیول این مجتمع تبدیل شده است وصاحبان این پستها ، نقش به سزائی در لابی گری درکنگره به نفع مجتمع نظامی – صنعتی ایفاء می نمایند. دردور اخیر انتخابات ریاست جمهوری آمریکا ، این مجتمع بالغ بر 83 میلیون دلار دراختیار نامزدهای انتخابات قرارداد که لاکهید ، ریتئون و نورتروپ گرامن ، پیشتاز این عرصه بودند. لابی های مجتمع نظامی – صنعتی ، بویژه براعضای کمیته های فرعی کنگره تمرکز می کنند. به گزارش دفتر " الیزابت وارن " سناتور آمریکائی ، درحال حاضر 700 مقام سیاسی بلند پایه ی سابق ، ازجمله ژنرالها وآدمیرالهای ارتش آمریکا ، به مقاطعه کاران نظامی وابسته وبه آنها مشورت می دهند.برخی ازآنها نیز عضو هیئت مدیره ی بنگاههای بزرگ تسلیحاتی هستند و 91 درصد ایشان نیز به لابی گری در پنتاگون مشغولند. این دلالان تسلیحات ، فقط درخیابان K فعالیت ندارند. ( K-Street نام خیابانی درواشنگتن است که مرکز لابی گری ومقرّ اغلب اندیشکده ها وموسسات مشاوره وحقوقی می باشد.) بلکه نشان آنها راتقریباً درهمه ی خیابانهای اصلی آمریکا می توان یافت. براساس برخی آمارمنتشره ، دلالی ولابی گری در48 ایالت آمریکا ، حدود 298 هزارشغل ایجاد کرده است اما ازسطح اشتغال درصنعت دفاعی آمریکا ، روزبروز کاسته می گردد. به گزارش انجمن ملی صنایع دفاعی آمریکا ، درحال حاضر یک میلیون نفر بطور مستقیم دراین صنعت اشتغال بکار دارند درحالیکه این رقم دردهه ی 1980 حدود 2/3 میلیون نفر بود. تامین منابع وقطعات ازخارج ونیز اتوماسیون ،موجب کاسته شدن ازنیروی کارساده به نفع مشاغل مهندسی گردیده است. جذب نیروی متخصص وماهر به صنایع نظامی ، موجب کمبود نیروی کارآمد دردیگربخشهای اقتصاد، بویژه بهداشت عمومی ومحیط زیست گردیده است. درحالیکه سرمایه گذاری دربخشهای آموزشی ، انرژی سبز ، بهداشت عمومی وزیرساختها ، 40 تا 100 درصد بیشترازصنایع دفاعی اشتغال ایجاد می کند.

یکی ازقدرتمندترین ابزارهائی که مجتمع نظامی- صنعتی برای نفوذ در عرصه ی عمومی دراختیاردارد ، توانائی جهت دهی به بحث ملی پیرامون مسائل امنیتی ، توسط اندیشکده ها وکارشناسان رسانه ای است. به گزارش انستستوی کوئینسی (Quincy institute) ، بودجه ی 75 درصد ازاندیشکده های فعال درعرصه ی نظامی وسیاست خارجی ، توسط مقاطعه کاران دفاعی تامین می شود.(4) برخی ازاین اندیشکده ها مانند مرکزامنیت آمریکای جدید (CNAS) و مرکز مطالعات بین المللی واستراتژیک (CSIS) ، سالانه میلیونها دلار ازمقاطعه کاران نظامی پول دریافت می کنند تا گزارشها ومقالاتی درتایید مجتمع نظامی – صنعتی منتشرنمایند. برخی ازاین اندیشکده ها ، حتی خرید برخی سیستمهای دفاعی راکه اسپانسرهای آنها تولید می کنند ، به مخاطبین خود توصیه می نمایند. مثلاً موسسه ی آمریکائی اینترپرایز (AEI) ، ازافزایش بودجه ی پنتاگون به میزان کمتر ازنرخ تورم ، انتقاد کرده وازلزوم سرمایه گذاری برروی موشکهای دوربرد ضد شناور ، سیستم موشکی هوا به زمین Stand off ، بمب افکن B-21 ، و موشک بالستیک قاره پیمای Sentinel ، سخن به میان آورده است. جالب اینکه شرکتهای لاکهید مارتین و نورتروپ گرامن ، که سازنده ی این اقلام هستند ، بنیانگذار انستیتوی اینترپرایز می باشند. بنابراین اندیشکده ی اینترپرایز راباید یکی از مراکز مهم " پول سیاه " (Dark money) درآمریکا تلقّی کرد.(5) متاسفانه رسانه های رسمی آمریکا ، برتحلیلها وتفاسیری تکیه می کنند که توسط این اندیشکده ها تهیه و منتشرمی گردند. مثلاً تمامی گزارشهایی وال استریت ژورنال ، واشنگتن پست ، ونیویورک تایمز در باره ی جنگ اوکراین منتشر می کنند ، توسط این اندیشکده ها تهیه می شوند. نباید تردید داشت که نویسندگان این مطالب نیز توسط ماشین جنگی آمریکا تغذیه می شوند. دردولت جوبایدن ، بسیاری ازکارشناسان وچهره های وابسته به اندیشکده ی مرکز امنیت آمریکای جدید، دروزارت دفاع وآژانس اطلاعات مرکزی آمریکا (CIA) جاخوش کرده اند.

معهذا نفوذ مجتمع نظامی – صنعتی ، فقط به عرصه ی سیاسی ودفاعی محدود نمی شود بلکه شکل دهی به گفتمان عمومی نیز ازدیگراهداف آن می باشد. مثلاً ساخت فیلم "تاپ گان " (Top Gun) که یک فیلم اکشن آمریکائی بابازیگری تام کروز ومحصول سال 1986 است ، بدون همکاری پنتاگون و تدارک تجهیزات ، پرسنل وکارشناس فنّی توسط مقاطعه کاران نظامی ممکن نبود. شرکت لاکهید مارتین اعلام کرد که درتهیه ی تاپ گان، باتهیه کننده همکاری نزدیک داشته تااین فیلم بتواند تکنولوژیهای دفاعی آینده رابه تصویربکشد. این فیلم راباید موفق ترین محصول مجتمع نظامی – سرگرمی آمریکا ونیز یکی از معروفترین فیلمهای تبلیغاتی هالیوود درعرصه ی نظامی، تلقّی کرد. پروفسور راجراستال (R.Stahl) استاد دانشگاه جورجیا ، ازاعمال نفوذ پنتاگون و سیا بر2500 فیلم سینمائی وتلویزیونی درسالهای اخیر، پرده برداشت : " حاصل این نفوذ، شکل گیری یک فرهنگ سرگرمی است که درآن ، تمایلات صلحجویانه و ضد جنگ ، جائی ندارد. مخاطبان این فیلمها ، بندرت می دانند فیلمی که تماشا می کنند ، محصول ماشین تبلیغاتی مجتمع نظامی- صنعتی می باشد." (6)

60 سال پس ازهشدار آیزنهاور ، مجتمع نظامی- صنعتی ، همچنان نفوذ مخرّب خود رابرفرآیند سیاستگذاری و بودجه ریزی آمریکا ، اعمال می کند وجنگ رامحتمل ترین " راه حل " برای معضلات این کشور وجهان ، جلوه می دهد.حال سئوال اینجاست که برای کاهش نقش این مجتمع درزندگی ومعیشت مردم وآینده ی زیست کره ، چه باید کرد ؟ نخستین گام ، مسدود کردن راه ارتباطی صنعت تسلیحاتی با دستگاه دولت است. سپس باید ریشه ی تغذیه ی مالی دستگاههای تبلیغاتی ورسانه ای ، اندیشکده ها وهالیوود توسط مجتمع نظامی – صنعتی راخشکاند. گام بعدی ، اولویت قائل شدن برای ایجاد اشتغال دربخش تکنولوژی سبز وبهداشت عمومی ، بجای صنعت تسلیحات است ومهمترازهمه ، ایجاد یک کارزار تبلیغاتی ، برای شناساندن دوستان ودشمنان واقعی آمریکا به مردم این کشور می باشد.(7) البته این کاری بس دشواراست وچه بسا فقط باتغییر سیستمحاکم برآمریکا میسّرگردد.اما تا آن زمان، نمی توان دست روی دست گذاشت وشاهد فساد ، سوء مدیریت وریخت وپاشهای غیرضروری درپنتاگون بود. باید خطراتی که موجودیت زیست کره راتهدید می کند، تاحدّ امکان وبااستفاده ازمکانیسمهای موجود، تعدیل ومرتفع نمود.(8)

زیرنویس

1)defense contractors are bilking the American people , www.sanders.senate.gov

2)address “ the chance for peace “ , delivered before the American society of Newspapers editors ,www.presidency.ucsb.edu

3)not your Grandfathers military-industrial complex , www.tomdispatch.com

4)why everyone hates think tanks , www.quincyinst.org

5)what is dark money , www.opensecret.org

6)R.stahl , militament: how the entertainment industry promotes war and militarism , www.wilpf.org

7)Big five Arms makers profit from Ukraine conflict and overcharge pentagon , www.spotnikglob.com

8) A pentagon budget of 1 rtillion dollars is looming , www.thehill.com

کمک مالی به کارت بانکی شماره8732-9635-9973-6037