رازلورکا

راز " لورکا "

نود سال ازمرگ شاعر کولی گذشت

18 اوت 2026 ، نود سال ازقتل " فدریکو خسوس گارسیا لورکا " شاعرو نمایشنامه نویس بزرگ اسپانیائی گذشت. اودرسال 1936 ، درهفتۀ اول جنگ داخلی اسپانیا ، به دست نیروهای فاشیست فرانکو ، درنزدیکی گرانادا اعدام شد. آنها لورکا راکشتند اما شعر ، تئاتر واومانیسم ماندگاراو ، وی رابه یکی از شناخته شده ترین چهره های بین المللی وادبی جهان تبدیل کرد.

فدریکوگارسیالورکا تا چهارسالگی به دلیل ابتلاء به یک بیماری ناشناخته ، توان حرکت وبازی نداشت وبه همین دلیل ، دورۀ کودکی رابا داستانها ، ترانه ها وافسانه های کولی های روستائی سپری کرد. گرانادا با بناهای تاریخی ، خیابانهای پیچ درپیچ ، محلۀ قدیمی کولی نشین، وتپّه های جادوئی " الحمرا " ، منبع الهام برای لورکا گردید. بی علت نبود که ویکتورهوگو نیز جذب زیبائیهای حیرت انگیز گرانادا شد. گرانادا ، محل برخورد فرهنگهای کهن یونان ، روم ، عرب ، وکولیان است. دراین شهرزیبا بود که لورکا تحصیلات ابتدائی خود را گذراند ودرسن 20 سالگی برای ادامۀ تحصیل دررشتۀ حقوق وفلسفه ، راهی مادرید شد اما دوسال بعد ، دانشگاه رارها کرد تا به مطالعه وتحقیق درادبیات جهان ، یونان باستان وشرق بپردازد. درطول زندگی کوتاه وپیشرو خود (1936-1898) ، مرگ مبحث اصلی کارهای ادبی وهنری لورکا بود. او ازطریق اشعار ونمایشنامه های خود ، عشق ومرگ ، اشتیاق وتنهائی ، وظلم وآزادی رافریاد می زد. لورکا اسبداد راتحقیر می کرد ودربرابربی عدالتی اجتماعی ، استثمار وتبعیض می ایستاد. اگرچه او به جنبش سازمانیافتۀ کمونیستی نپیوست اما ، یک ضد فاشیست متعهد ومنتقد صریح نظم اجتماعی زمان خود بود.

لورکا درسال 1898 در " فونته واکوروس " درگرانادا ودریک خانوادۀ نسبتاً مرفّه روستائی به دنیاآمد. اوبزودی عاشق موسیقی وادبیات شد ومادرش که معلم بود، ازعلاقۀ لورکا به موسیقی حمایت کرد. چنین شد که موسیقی بعدها تاثیری عمیق بر ریتم وتصویرسازی شعراوگذاشت. " سالوادور دالی " نقاش برجسته و "لوئیس بونوئل " فیلمساز شهیر اسپانیائی ، ازدوستان نزدیک لورکا بودند.. همنشینی لورکا با این دو ، بویژه سالوادور دالی ، موجب آشنائی او باسبک سوررئالیسم گردید . اما لورکا هیچگاه سوررئالیسم رابه سبک مسلط برآثارش تبدیل نکرد. این سه چهره، شخصیتهای کلیدی دررنسانس فرهنگی اسپانیا محسوب می شوند. دردهه های 1920 و1930 ، شهرت لورکا ، مرزهای اسپانیا رادرنوردید وبه آمریکای لاتین، فرانسه وایالات متحده رسید. اودردهۀ سوم زندگیش ، تصمیم به مهاجرت گرفت اما پس ازیک سفردوساله به آمریکا ، کوبا ، آرژانتین وانگلیس ، سرانجام به زادگاهش اسپانیا بازگشت.

کودتای نظامی که درژوئیۀ 1936 توسط ژنرالهای مرتجع ارتش به رهبری "فرانسیسکو فرانکو" آغازشد ، کارزار ترور راعلیه جمهوریخواهان ، کمونیستها ،اتحادیه های کارگری وروشنفکران به راه انداخت. دهها هزارنفردستگیرواعدام شدند. لورکا که بارها دیدگاه ضد فاشیستی خود راابرازکرده بود ، خیلی زود هدف قرارگرفت. اودر16 اوت 1936 درگرانادا دستگیر واندکی بعد ، بدون محاکمه اعدام شد وجسدش رادرگوری بی نشان انداختند که مکان آن هیچگاه مشخص نشد. اعتقاد براین است که لورکا در جائی میان باغهای زیتون ودریک گورجمعی به خاک سپرده شد. کتابهای لورکا رانیز درمیدان کارمن گرانادا سوزاندند.

لورکا ، اولین نمایشنامه اش رادرسال 1918 بنام " دوران نحس پروانه ها " نوشت اما اولین اثری که رسماً ازاومنتشرشد ، " کتاب شعرها " بود که درسال 1921 به چاپ رسید. این کتاب ، گزیده ای از مجموعه اشعار لورکا تاسن 22 سالگی بود که لحنی عاطفی ، تندوتیز وکنایه آمیزداشت وسرشاراز استعاره های شاعرانه بود. لورکا درآغاز دهل 1920 ، باالهام ازترانه های محلی اسپانیا ، هایکوهای ژاپنی و شعرای آوانگارد جهان ، به سودن اشعار کوتاه پرداخت که این سروده ها ، پس ازمرگش درکتابی بنام " سوئیت ها " منتشرشد. اوسپس تحت تاثیر آهنگساز مشهور اسپانیائی " مانوئل دوفالا " ، مجموعه اشعاری باعنوان " آهنگ عمیق " بر پایه ترانه های کولی های گرانادا سرود. لورکا سپس به مطالعۀ سنت تئاتر عروسکی اسپانیا پرداخت که حاصل آن نمایشنامۀ " عروسکهای بیلی کلاب " بود. نمایشنامه های " همسرشگفت انگیز کفاش " و " تراژدی گروتسک " راتحت تاثیر سوررئالیسم سالوادور دالی منتشرکرد. درسال 1928 ، باانتشار " تصنیف های کولی " ، نام لورکا برسرزبانهاافتاد. کتاب آوازهای کولی ، مجموعه اشعار الهام گرفته ازداستانهای عاشقانۀ سنتی اسپانیاست وباعث شهرت لورکا درسراسر کشورگردید. این مجموعه که روایتی احساسی ازجهان پرشوریک کولی اندلسی است ، مخاطبین اسپانیائی را مجذوب خود کرد. دراین اثر ، لورکا عناصرشاعرانه وروانی رابه شکلی مبتکرانه بهم می آمیزد تاچیزی راخلق کند که خودش آنرا " شعراندلسی" نامیده است. نمایشنامه ها واشعارلورکا ، به سرعت به دهها زبان ترجمه گردیدند وبه بخشی ازمیراث فرهنگی بشرتبدیل شدند. " عروسی خون " ، " یرما " ، و "خانۀ برنارد آلبا "، برتارک تئاترمدرن جهان می درخشند. سروده هائی چون آوازهای کولی ، و شاعردرنیویورک ، لورکا رادرزمرۀ بزرگترین شعرای قرن بیستم قرارداد.

دوران اقامت لورکا درآمریکا وکوبا ، باعث خلق " شاعردرنیویورک " گردید. تصویرسازی های متراکم وگاه وهم آلود ، ونیزپرداخت به مضامینی چون ویرانی مناطق شهری ونابرابری اجتماعی ، نشانگر فاصله گرفتن لورکااز آثارپیشین خود بود. او نیویورک را " دروغ بزرگ جهان " نامید. آنچه باعث شهرت بیشتر لورکا گردید، انتشارکتاب " عروسی خون " بود که درسال 1933 منتشروبه صحنۀ تئاترآمد. لورکا باانتشار اثر " درساعت پنج عصر" که تحت تاثیر مرگ دوستش درمسابقۀ گاوبازی سرود ، به بزرگترین مرثیه سرای اسپانیا تبدیل شد. پس ازاین سروده ، اوسه کتاب " نمایشنامه های تراژدی " ، یرما ، و خانۀ برناردآلبا رامنتشرکرد که به " سه گانۀ تراژدی لورکا" معروف شدند. این کتابها ازمشهورترین آثار دراماتیک تاریخ ادبیات جهان به شمارمی روند که درونمایۀ سیاسی- اجتماعی دارند وبن مایۀ آنها تراژدی ونفی دیکتاتوری است. هرسه اثر ، بالحنی شاعرانه نوشته شده اند. نکتۀ جالب دیگردرآثارلورکا این است که اوبرای خلق برخی ازآثارخود ، بویژه " دیوان تاماریت " ، ازحافظ الهام گرفته است.

ازآن زمان ، نود سال می گذرداما هنوز دستنوشته ها وآثار تازهی ازاین شاعر اندلسی پیدامی شود هرچند که پیکراو، مانند پیکربسیاری دیگر ازاسپانیائیها ، هنوز ناپیداست. تاکنون بیش از 3 هزار گورجمعی دراسپانیا پیداشده که مدفن 114 تا 130 هزارنفر می باشند که یکی ازآنها لورکاست. فدریکو گارسیا لورکا ، نویسنده وشاعری شناخته شده درمیان فارسی زبانهاست وتاکنون اغلب آثارمهم او توسط احمد شاملو ، نجف دریابندری ، یدالله رؤیائی ، احمد پوری ، طیّبۀ انوشه ، جواد ذوالفقاری ودیگران ، به فارسی ترجمه شده است. نمایشنامه های مشهور لورکا نیز بارها به کارگردانی هنرمندانی چون علی رفیعی ، به روی صحنه رفته اند.

آری ، نود سال ازترور فدریکو گارسیا لورکا می گذرد. درحالیکه قاتلینش به تاریکترین صفحات تاریخ پرتاب شده اند ، او هنوزباآثارش با میلیونها نفرسخن می گوید. قتل لورکا ، متعلق به یکی ازتاریکترین فصلهای تاریخ اسپانیا ست اما، شعراو ، متعلق به دنیاست.

منابع ومآخذ

1)Lorcamania! , www.thetimes.com

2)remembering Federico Garcia Lorca , www.idcommunism.com

3)Spanish poet-playwright Federico Garcia Lorca , www.peoplesworld.org

4)ایان گیبسن ، زندگینامۀ فدریکوگارسیالورکا ، ترجمۀ فریده حسن زاده ، انتشارات نگاه ، تهران 1382

کمک مالی به کارت بانکی شماره 8732-9635-9973-6037