بحران دارو درایران

1 1 در ایران

( مافیا بر بهداشت ودرمان کشور خیمه زده است )

آمارهای سالانه نشان می دهند که حوزه ی سلامت درکنار تسلیحات ومواد مخدّر ، پولسازترین حوزه ها درتجارت جهانی هستند ودرحوزه ی سلامت نیز ، اولین تجارت پولساز ، حوزه ی داروست. درحکومت اسلامی ایران ، بزرگترین فساد درهمین حوزه وبه شکل سیستماتیک جریان دارد ومشکلات ناشی از کمبود دارو ویا ساخت ، تولید ، واردات وعرضه ی داروهای بی کیفیت نیزاز همینجا سرچشمه می گیرد وسازمان غذا ودارو نیز بعنوان تاریکخانه ی این مافیا عمل می کند. به موجب قانون ، 10 وظیفه ی اصلی برعهده ی سازمان غذا ودارو گذاشته شده که تدارک ، خرید وعرضه ی دارو ، شیرخشک ، تجهیزات واقلام پزشکی ، ازمهمترین آنهاست. سازمانی که سالانه میلیاردها دلار بودجه دریافت می کند و حوضه ی فعالیتش نیز شامل تحریمهای بین المللی نمی گردد ، بستری مناسب برای فعالیتهای مافیائی است. درسال1398 خبری درنشریات ایران منتشرشد که ازگم شدن 3/1 میلیارد یورو دروزارت بهداشت ودرمان حکایت می کرد. قراربود این پول ، برای واردات تجهیزات پزشکی هزینه شود اما تاامروز مشخص نیست که بااین پول چه چیزی وارد شده ودراختیار چه کسی قرارگرفته است. بعدها ، وزیر بهداشت اسبق ایران ، از " فساد سازمانیافته " دراین وزارتخانه، بویژه سازمان غذا وداروی آن، پرده برداشت. بزودی مشخص شد که " هلدینگ برکت " که شاخه ای از " ستاد اجرائی فرمان 8 ماده ای امام " است وخود تحت نظر رهبری ایران قراردارد ، مدتهاست که سازمان غذا وداروی ایران راقبضه کرده است به نحوی که دیگرنمی توان تمایزی میان وزارت بهداشت و هلدینگ برکت قائل شد. تقریباً همه ی اعضای هیئت مدیره ی گروه داروئی برکت ، مواضع حساس رادروزارت بهداشت ودرمان ایران اشغال کرده اند.

معهذا ، وزیربهداشت دولت ابراهیم رئیسی درابتدای سال 1402 درمصاحبه ای گفت : " مطمئناً امسال کمبود دارو نخواهیم داشت ودولت اجازه نمی دهد کوچکترین مشکلی دراین زمینه بوجود آید."اما اکنون ، درآستانه ی سه ماهه ی آخراین سال ، نه تنها وعده ی مزبور تحقق نیافته ، بلکه یافتن برخی داروها 1 ، دشوارترگردیده وبقول عوام ، ازخرید تریاک وهروئین نیز مشکل ترشده است. بیماران خاص ( هموفیلی ، ام-اس و...) بیشترین فشاررا ازکمبود وگرانی دارو تحمل می کنند. به گفته ی رئیس سابق مرکز هموفیلی ایران ، داروئی بنام " امی سی زوما "(Emicizumab) که بانام تجاری "هملیبرا " (Hemlibra) تولید می شود وبیماران هموفیلی باید هرماه آنراتزریق کنند ، اصولاً درلیست داروئی ایران (فارماکوپه) قرارنگرفته ولذا باید ازبازار سیاه وبه قیمت گزاف تهیه شود. اکنون دسترسی به برخی داروهای شیمی درمانی چون فلوتامید (Flutamid) ، دیفرلین (Dipherline) ، زومتا (Zometa) ، اربیتکس ( Erbitux) ، و اینفلیکسیماب (Infliximab) ؛ داروهای ضدآسم وریوی چون سیمبیکورت(Simbicort) ، سالمترول (Salmeterol) ، سروفلو (Seroflo) ، وآتروونت (Atrovent)؛ وداروهای قلبی عروقی چون آمیودارون (Amiodarone) ، لیزینوپریل (Lisinopril) ، وارفارین (warfarin) ؛ وداروهای ام-اس چون اکستاویا(Extavia) ، آوونکس (Avonex) ، وبتافرون (Betaferon) ، بسیاردشواراست. این لیست بسیارطولانی ترازاقلام ذکرشده است ونگارنده فقط به برخی ازاقلامی که خود با آن سروکارداشته بسنده نموده است والا داروهای مربوط به تالاسمی ، اعصاب وروان ، پیوند کلیه وکبد ، ودرمقاطعی حتی داروهای ساده ای چون دیکلوفناک ، آزیترومایسین ، سفالکسین وغیره نیزدراین لیست می گنجند. کمبود دارو اکنون درایران، به نقطه ی بحرانی خود رسیده است وحتی برخی ازرسانه های حکومتی نیز وضعیت دارو درکشوررا " هشداردهنده " ذکرمی کنند. براستی مسئول به خطرافتادن جان میلیونها ایرانی کیست ؟ حکومت ایران ، استکبارجهانی وتحریمهای بین المللی رامسئول این کمبود معرفی می کند. اما مردم ، چنانکه در جنبش " زن ، زندگی ، آزادی " نشان دادند ،علت این کمبودها را ،تاریکخانه ی حکومت مذهبی ایران ومافیای دارو می دانند. آنها شعارمی دادند : " دشمن ما همینجاس ، دروغ میگن آمریکاس ! "

درچهاردهه ی اخیر ، کمبود دارو همیشه درایران وجود داشته اما اکنون ، بدلیل شیوع فساد و خویشاوند سالاری (Nepotism) ، آنچنان ابعاد گسترده ای بخود گرفته که قبلاً سابقه نداشته است. میلیونها نفراززحمتکشان و مقرری بگیران ، سنگینی بارسودجوئی مافیای دارو را بردوش خود حس می کنند. بیشتراین افراد ، تحت پوشش سازمان تامین اجتماعی قراردارند که نهادی ورشکسته است وبه انحای مختلف ، اززیربار تعهدات خویش شانه خالی می کند. شرکت بیمه ی تکمیلی " آتیه سازان حافظ " نیز که باید هزینه ی دارو ودرمان مقرری بگیران رابپردازد ، ورشکسته محسوب می شود وبیشتر داروخانه ها وموسسات درمانی ، قرارداد خود را باآن لغو کرده اند. برخی پزشکان نیز به بیماران خود توصیه می کنند که ازنمونه ی خارجی داروهای تجویزشده استفاده کنند که البته این داروها مشمول تعهدات بیمه نمی شوند. پزشکان بخوبی می دانند که اغلب داروهای ساخت ایران ، بدلیل عدم رعایت استانداردها واستفاده از مواد اولیه ی بی کیفیت ، می توانند آسیب جدّی به بیماروارد کنند.

درحال حاضر ، سه هولدینگ ، حدود 66 درصد بازار داروئی کشوررا دراختیاردارند که عبارتن از سازمان تامین اجتماعی ازطریق شرکت سرمایه گذاری " شستا " ؛ ستاد اجرائی فرمان 8 ماده ای امام ازطریق شرکت داروئی "برکت " ؛ و بانک ملی ازطریق شرکت سرمایه گذاری توسعه ی ملی (شفادارو). شستا بزرگترین هلدینگ داروئی کشوراست که 9 کارخانه ی تولید داروهای انسانی بابیش از 800 قلم دارو در 32 حوزه ی درمانی ، و3 کارخانه ی تولید محصولات دامی درگروههای آنتی بیوتیک ، ضد انگل ، هورمونها ، بیهوش کننده ها ، بی حس کننده ها ، ضدالتهابها ، سوء هاضمه ، محرکهای رشد ، ضدعفونی کننده ها ، ویتامین ها ، الکترولیتها ، نهاده های تغذیه ای وبرخی گروههای درمانی دیگر راشامل می شوند. حداقل 30 شرکت داروئی ، ازجمله شرکت عظیم داروپخش ، زیرمجموعه ی شستا می باشند. شرکتهای داروسازی جابربن حیّان ، اسوه ، کیمیدارو ، دانا ، راموفارمین ، ورازی نیز زیر مجموعه ی شرکت سرمایه گذاری شفادارو می باشند. هلدینگ برکت هم 25 شرکت داروئی راشامل می شود که 700 قلم دارو تولید می کند. این هلدینگ ، نخستین شهرک داروئی کشوررا بنام " شهرک داروئی برکت " تاسیس کرده است. شرکتهای خارجی مستقر دراین شهرک ، از دانمارک برای تولید انسولین ؛ فرانسه برای تولید تجهیزات جراحی بسته ؛ انگلیس برای مکمل های داروئی ؛ و آلمان برای تولید تجهیزات آزمایشگاهی هستند. گروه داروئی سبحان ، نامدارترین شرکت هلدینگ برکت است. این شرکت سالها رتبه ی نخست بازارداروئی ایران رادردست داشت. والبرز دارو نیز که یکی دیگراز شرکتهای این هلدینگ است ، رتبه ی چهارم این بازار را دراختیارداشت. شرکت " اکتوورکو" (Actoverco) یکی دیگرازاعضای هلدینگ برکت است که خود یک هلدینگ داروئی محسوب می شود که باشرکتهای خارجی درارتباط است وسال قبل ، بیشترین فروش را دربازار داروهای وارداتی داشت . این شرکت ، بیشتراز همه ی شرکتهای داروئی ، ارزترجیحی بانرخ مرجع 4200 تومان دریافت کرده بدون آنکه داروئی وارد کند. اکتوورکو یک شرکت خانوادگی است که به ظاهر متعلق به خانواده ی دکترنراقی است که خیریه ای هم به همین نام دارد. درکناراعضای خانواده ی نراقی ، به نام " پاندی وامسی کریشنا"(B.V.Krishna) باتابعیت هندی ، بعنوان سهامدار ومدیر این شرکت ، برمی خوریم. رسوائی قرص های سرطانزای "لوزارتان"(Losartan) که توسط شرکت هندی " هترو"(Hetero) تولید وتوسط شرکت اکتوورکو درایران توزیع گردید ، درکارنامه ی این شرکت به ثبت رسیده است. درحالیکه این قرص ، بلافاصله درسراسردنیا جمع آوری شد، درایران باتاخیرفراوان وپس از 6 ماه جمع آوری گردید. خانواده ی نراقی دارای تابعیت اسپانیائی است وازطریق شرکای هندی اش وارد این افتضاح شد اما به لطف مافیای دارو و مدد وزیروقت بهداشت ، ازمجازات گریخت. درآن زمان ، شرکت داروئی هترو اعلام کرد که ماده ی موثره ای که این شرکت درتولید لوزارتان استفاده کرده ، دارای ناخالصی هائی است که درصورت مصرف مداوم ، منجربه سرطان می شود. این ماده ی موثره بنام "نیتروزامین" (Nitrosamine) توسط شرکت اکتوورکو ازهند وارد ایران شده بود.

به این سه هلدینگ ، باید نام شرکت "کوبل دارو" (Cobel Darou) رانیزباید افزود که بیشترین فعالیتش درزمینه ی داروهای شیمی درمانی ، سرطان ، قلبی عروقی ، پرتونگاری ، ضد میکروبی ، غدد درون ریز ، تنفسی ، چشمی ، ضد درد ، وبیولوژیک است. شرکتهای داروسازی عبیدی ، آلماژن دارو ، و آدوراطب نیز زیرمجموعه ی کوبل دارو هستند. شرکت داروسازی عبیدی، به ظاهریک شرکت خوشنام خصوصی است ونامش مدتهاست که درفهرست ارزبگیران غذا ودارو قراردارد. 67 درصد سهام این شرکت ، ازآن کوبل داروست وآدوراطب نیزسهام دار آن می باشد. درهیئت مدیره ی شرکت دکترعبیدی ،نام مسئولان وزارت بهداشت ودرمان درادوارمختلف به چشم می خورد که " رسول دیناروند " و "اکبر عبداللهی" ازسرشناس ترین آنها می باشند. اولی سالها ریاست سازمان غذا ودارو ، ودومی مدیریت کل نظارت بردارو ومواد مخدر را دردست داشتند. بده بستانهای عبیدی باوزارت بهداشت ودرمان ، سالهاست که ادامه دارد. رسول دیناروند وهمسرش " فاطمه اطیابی" ، عضو هیئت مدیره ی کوبل دارو، عبیدی و چندین شرکت داروئی بزرگ وکوچک دیگرهستند.

بطورکلی ، صنعت داروسازی ایران ، تحت کنترل سپاه پاسداران ونهادهای وابسته به رهبری این کشوراست. همانطورکه اشاره شد ، ستاد اجرائی فرمان 8 ماده ای امام، ازطریق بنیاد برکت ، به بخش مهمی ازصنعت داروسازی ایران چنگ انداخته است. این هلدینگ ، که 6/60 درصد ازسهام کارتل داروسازی البرز رادراختیاردارد، دومین کارتل بزرگ داروئی ایران محسوب می شود که البرز دارو ، سبحان دارو ، ایران دارو ، فارابی ، رازک ، اکتوورکو ، وچندین شرکت بزرگ وکوچک دیگررا شامل می گردد. هلدینگ برکت ، به مثابه ی یکی ازارکان مافیای دارو درایران ، چهره ی واقعی خودرا درجریان پتندمی کرونا نشان داد. ایران یکی از نخستین کشورهائی بود که بیشترین تعداد مبتلا به کرونا داشت وبزودی تلفات سنگینی را بدلیل کارشکنی های مافیای دارو ، متحمل گردید وازنظر تلفات پتندمی ، درردیف یازدهم جهان قرارگرفت. تلفات سنگین پاندمی درایران ، به علت نایاب بودن داروهای ضد ویروس ، ممنوعیت واردات واکسنهای معتبرازخارج ، وکمبود تجهیزات پزشکی( ازجمله دستگاه اکسیژن) بود که البته به وفور دربازارسیاه یافت می شدند اما بعلت گرانی ، ازدسترس عموم مردم دورماندند. مثلاً داروی "آمفوتریسین- بی " (Amphotericin-B) که بعد ازموج پنجم کرونا ، برای درمان " قارچ سیاه " تجویز می شد ، بازارسیاه پیداکرد وقیمت آن ناگهان از300 هزارتومان ، به 4 میلیون تومان رسید. تلخی ودردناکی ماجرا هنگامی بیشترمی شود که به داروهائی که دربازارسیاه داروئی ایران عرضه می شوند ، نمی توان اطمینان کرد. درحالیکه نیم میلیون نفر ازمردم ایران جان می باختند، ورود واکسن خارجی ، تحت فشار مافیای دارو ، ممنوع اعلام شد و بودجه ای کلان دراختیارهلدینگ برکت قرارگرفت تا طرح نافرجام ساخت واکسن داخلی را کلید بزند. اندکی بعد ، سازمان غذا وداروی ایران ، به واکسنها وداروهای ضد کرونا که هنوز مراحل آزمایشی خود راطی نکرده بودند(برکت ، پاستوکووک ، کووپارس رازی ، فخرا ، نورا ، اسپایکوژن) ، مجوز تولید وعرضه داد.

ازسال 2018 ودرپی خروج آمریکااز برجام ، که به برقراری بیش از 1000 تحریم جدید علیه ایران انجامید ، سیستم بهداشت ودرمان ایران وارد مرحله ی بحرانی خود شد. دراثراین تحریمها ، فروش نفت کاهش یافت و 70 درصد از ارزش پول ملی ایران کاسته شد. آنچه به این بحران دامن زد ، سوءمدیریت ، بی کفایتی ، وفساد شایع دردستگاه دولتی ایران بود. دولت وقت ، چاره ی کاررا درچند نرخی کردن قیمت ارز واختصاص ارزترجیحی به واردات دارو واقلام اساسی دیگر دید. براین اساس ، درشرائطی که قیمت دلار دربازار آزاد ارز 28 هزارتومان بود ، شرکتهای داروئی ارز 4200 تومانی دریافت می کردند واین تفاوت فاحش نرخ دلار، منبع فساد فراگیر در سیستم دارو ودرمان کشورگردید.برروی کاغذ ، قراربود داروهای حیاتی ، به قیمت مناسب دردسترس مردم قرارگیرند اما درواقع ، رانت ارزی به جیب شرکتهای داروئی ومدیران آنها سرازیر شد که همگی وابسته به ارگانهای دولتی وسپاه پاسداران بودند. مثلاً شرکت اکتوورکو ، رتبه ی نخست را دربدهکاری ارزی شرکتهای دولتی بادریافت 5/3 میلیارد یورو ارزدولتی ، بخود اختصاص داد که ازسرنوشت 3/1 میلیارد یوروی آن ، اثری نیست. سازمان غذا ودارو ، مجری این سناریو بود. این سازمان ، یکی ازمهمترین پست های وزارت بهداشت است که مافیای دارو همیشه درانتخاب رئیس آن دست داشته است. بجز دوران وزارت زنده یاد " کاظم سامی " اولین وزیر بهداشت پس ازانقلاب ، تمامی وزرای بهداشت ودرمان ایران ، یک پا در وزارتخانه ویک پا در شرکتهای داروئی داشته اند وازاین طریق به مافیای دارو مربوط بوده اند. هملدینگ ها وشرکتهای زنجیره ای ساخت وپخش دارو که همگی به مدیران بالائی ومیانی وزارت بهداشت ودیگرنهادهای قدرت وصل هستند ، کنترل بازار دارو ومافیای فاسد آنرا دردست دارند. درشرائطی که تقاضای برخی شرکتهای مستقل داروئی برای دریافت ارزترجیحی ، رد می شد ، تعداد انگشت شماری ازشرکتهای نوبنیاد داروئی که دراین زمین حاصلخیزسبز می شدند ومدیران انها نورچشمی مقامات دولتی ویاوابسته به ارگانهای نظامی بودند ، میلیونها دلار ارزترجیحی دریافت می کردند. بدین ترتیب ، مافیای دارو که قبلاً نیزوجود داشت ودرخفا عمل می کرد ، چهره ی کریه خودرا نمایان ساخت وروزبروز برابعاد فعالیت خویش افزود. مافیای دارو ، بخش کوچکی از ارز دریافتی را صرف واردات دارو می کند وبخش بزرگتررا دربازار آزاد ارز به فروش می رساند. این مافیا همچنین درزمینه ی عرضه ی دارو به بازارسیاه وقاچاق دارو ، فعال است. اخیراً فاش شد که داروی " ریفامپین "(Rifampin) که یک داروی ضد سل است و درایران نایاب می باشد ، باکامیون وتانکر، به افغانستان وعراق قاچاق می شود. به گزارش خبرگزاری مهر ، حدود 20 درصد داروهای تولید ایران ، ازاین کشورقاچاق می شود.

حق بامقامات ایرانی است وقتی می گویند که دولت هیچ مشکلی در واردات وتولید دارو ندارد. مشکل درتوزیع وقاچاق دارو می باشد که توسط مغز متفکر مافیای دارو ، یعنی سازمان غذا وداروی وزارت بهداشت ، هدایت می شود. وزارت بهداشت ودرمان ، وبویژه سازمان غذا ودارو ، ازآغازطرح تحول سلامت وخصوصی سازی آن دردو دهه ی قبل ريال به یکی از لانه های فساد درجمهوری اسلامی تبدیل شده است. این وزارتخانه ، باباز گذاشتن دست دلالان دراموربهداشت ودرمان کشور ، بستری مناسب برای سودجوئی آنان فراهم آورده است. دلالان درخرید وفروش دارو ، سودهای هنگفت ونجومی نصیب مافیای دارو می کنند. بهداشت ودرمان درنظام سرمایه داری رانتی ونئولیبرالی ایران ،به عرصه ی سودجوئی افراد بی مسئولیت تبدیل شده است. مسلماً دراین حکومت ، نه تنها اراده ای برای مبارزه با مافیای فاسد دارو وجود ندارد بلکه چه بسا ، مسئولان حکومتی، خود بوجود آورنده ویا ازاعضای این باند فاسد وتبهکار باشند. همانطورکه اشاره شد ، بخش عمده ی مدیران وزارت بهداشت ، عضو هیئت مدیره ی شرکتهای داروئی ودرمانی هستند که همزمان ، هم برای وزارت بهداشت وهم برای شرکتهای داروئی، تصمیم گیری می کنند.

درحال حاضر ، میلیونها دلار کالا دربنادرجنوبی وشمالی کشور انبارشده وخاک می خورد. ازآنجائیکه هزینه ی نگهداری این کالاها پس ازترخیص ازگمرک ، بسیاربالاست وخطراتی نیز بدنبال دارد ( احتکار ، آتش سوزی و...) ، لذا سوداگران دارو ترجیح می دهند ترخیص کالاهای وارداتی خودرا حتی الامکان به تاخیر بیاندازند تا این احتکارقانونی ، ضمن اینکه هزینه ی گزاف انبارداری را ازدوش ایشان برمی دارد ، سودی بادآورده رانیز نصیب آنها نماید. بخش بزرگی ازاین کالاهای انبارشده را دارو ومواد اولیه ی ساخت آن تشکیل می دهد.

وکلام آخراینکه ، فساد در وزارت بهداشت ودرمان ایران وغارت منابع کشور توسط مافیای دارو، این صنعت رادرآستانه ی ورشکستگی قرارداده است. چندی پیش ، خبرگزاری مهر با مقایسه ی سرنوشت صنعت داروسازی باصنعت ورشکسته ی نساجی درایران ، نسبت به تعطیلی خطوط تولید دراین صنعت ، هشدارداد.

منابع ومآخذ

1)Iran; HOW CORRUPTION HAS CREATED A SEVER MEDICINE SHORTAGE , www.middleeasteye.net

2)How the medicine mafia profits from irans drug shortage , www.ncri.iran.org

3)criminality in Iran , www.ocindex.net

4)Irans medicine mafia behind shortages and high cost of prescriptionsdrugs , www.eurasiareview.com

5)report who control the Iranian medical system , www.backtojerusalem.com

6)who is the godfather of the medicine mafia in iran , www.iraewsupdate.com

7)خانه ی امن مافیای دارو کجاست www.balatarin.com

8)مافیای دارو وپدرخوانده هایش www.khabar.us

9)گرانی سرسام آور دارو وسودجوئی دلالان www.tudehpartyiran.org

10)Irans medicine crisis , www.pmoi.org

11)شرکتهای داروئی درمعرض ورشکستگی www.mehrnews.com

کمک مالی به کارت بانکی شماره 8732-9635-9973-6037