پیرامون روابط اقتصادی روسیه - کره شمالی

جهان به مناسبات کره شمالی باروسیه کمترتوجه میکند.این مناسبات، زیرسایه ی روابط کره شمالی باچین قرارگرفته است.جهانیان تصورمی کنند که رابطه ی روسیه وکره شمالی، به یک سلسله مناسبات سیاسی ودیپلماتیک محدود می شود،اما درواقع چنین نیست.روسیه مناسبات اقتصادی گسترده ای باجمهوری دموکراتیک خلق کره داشته ودارد.

دردهه های1970 و1980 ، بالغ بر 50 درصد تجارت خارجی کره شمالی با اتحادشوروی بود.اکنون باآنکه این رقم به 2/1 درصد کاهش پیداکرده اما، روسیه هنوز پس ازچین،( با5/92 درصد)بزرگترین شریک تجاری کره شمالی محسوب می شود.محدودیت کنونی تجارت روسیه باکره شمالی،ازچند عامل ناشی می شود: اول،فقدان ارزهای قدرتمند خارجی درکره شمالی به علت انزوای بین المللی این کشور،دوم، اعمال تحریم های سنگین علیه کره شمالی وفقدان ارتباط بانکی این کشورباجهان خارج،وبالاخره سوم،عدم مطلوبیت کره شمالی برای مشارکت وسرمایه گذاری شرکتهای خارجی به علت عدم پای بندی این کشوربه قراردادهای تجاری، فرآیند مبهم تصمیم سازی وعدم هماهنگی میان بخش های مختلف دولتی وسازمانهای اقتصادی درکره شمالی.

به گزارش اداره فدرال گمرک روسیه،حجم مناسبات تجاری روسیه باکره شمالی درسال 2016، بالغ بر8/76 میلیون دلاربود.صادرات کره به روسیه، ماهی منجمد،ماشین آلات کشاورزی، لوازم یدکی ماشین آلات نساجی وبرخی سازهای بادی است وواردات این کشورازروسیه نیزذغال سنگ، نفت، گازوبرخی اقلام دریائی می باشد.اما،به نظرمی رسد حجم تجارت دوکشور،بسیاربیشترازارقام رسمی باشد.تجارت غیرمستقیم دوکشور، معمولا ازطریق کشورهای ثالث، بویژه چین، صورت می گیرد.گفته می شود بالغ بر یک سوم صادرات چین به کره شمالی رامصنوعات روسی تشکیل می دهد( بالغ بر900 میلیون دلار) که بخش عمده ی آنرافرآورده های نفتی شامل می گردد.این درحالی است که چین تامین کننده ی اصلی نیازهای نفتی کره شمالی است وسالیانه بالغ بر 500 هزارتن نفت و 270 هزارتن فرآورده های نفتی به این کشورصادرمی کند.بخش بزرگی ازاین اقلام راروسیه تامین می کند.انتقال فرآورده های نفتی روسیه به کره شمالی،توسط دلالان سنگاپوری انجام می گیرد که سابقه ی طولانی درتجارت خاکستری آسیا دارند.تحریم دوشرکت نفتی روسیه توسط وزارت خزانه داری آمریکا درژوئن 2017 نیز به علت انجام همین معاملات بوده است. شرکتهای خصوصی روسیه، بخش عمده ی معاملات باکره شمالی را تحت شرائط تجاری وباقیمتهای بین المللی انجام می دهند.درحالیکه نفت خام چین ازطریق خط لوله ی دولتی این کشور، باقیمت های ترجیحی واعتبارات بلند مدت، دراختیار کره شمالی قرارمی گیرد.

شاید صدور نیروی کارکره شمالی به روسیه اکنون به مهمترین جنبه ی همکاری اقتصادی دوکشور تبدیل شده باشد.کارگران کره شمالی،نخستین باردراواخر دهه ی 1940 وارد خاوردور شوروی شدندوبه زودی تعداد آنها از 20 هزارنفرگذشت.اگرچه چین تعداد بیشتری از کارگران کره راپذیرفته امااغلب این کارگران بطورغیرقانونی وارد این کشورمی شوند.تاسال 2016 بالغ بر32 هزارکارگرکره شمالی درروسیه مشغول کار بوده و44 درصدآنهادرمناطق خاوردوراین کشورساکن گردیده اند.بالغ بر 70 درصد این افراد دربخش ساختمان وبقیه درخدمات منزل، ماهیگیری ورستوران ها به کاراشتغال دارند.میان کارگران مهاجر کره شمالی به روسیه وچین،تفاوت هائی به چشم می خورد.مثلا اغلب مهاجرین به روسیه را مردانی تشکیل می دهند که به کارهای سنگین فیزیکی می پردازند درحالیکه مهاجرین به چین رازنانی تشکیل می دهند که درصنایع نساجی، غذاهای دریائی وخدمات خانگی به کاراشتغال دارند.درمجموع،درآمد سالیانه ی کره شمالی ازمحل کارگران مهاجرخود به روسیه، به 200 میلیون دلار بالغ می گردد.

انتظار می رود تعداد کارگران کره شمالی درروسیه طی سال جاری،از40 هزارنفربگذرد.آنهابدلیل سخت کوشی ونظم پذیری،به شدت مورد توجه کارفرمایان روس قراردارند.ازسوی دیگر،غیرمسلمان بودن ایشان وعدم وجود تمایلات تروریستی درمیان آنها،ازدیگر علل توجه سرمایه داران روس به آنهاست.معهذا، قطعنامه ی 2375 شورای امنیت سازمان ملل متحد که در11 سپتامبر 2017 به تصویب رسید،کشورهای جهان راازبکارگیری اتباع کره شمالی منع می کند.معلوم نیست که روسیه این قطعنامه راچگونه اجرامی کند.

به غیرازچین،روسیه تنهاکشوری است که ارتباط کره شمالی رابا جهان ،ازطریق راه آهن برقرارمی کند.قراربود ارتباط جاده ای دوکشور نیز ازطریق احداث یک شاهراه ارتباطی برقرارشود امااین طرح بدلیل کمبود بودجهوافزایش مخاطرات استراتژیک، به حال تعلیق درآمد.درسال 2006 که مناسبات دو کره درمرحله ی تنش زدائی قرارداشت،روسیه، کره جنوبی وکره شمالی توافق کردند که خط آهن سیبری رابه خط آهن سراسری ودردست احداث کره متصل نمایند.اما باکامل شدن این طرح درسال 2014 ، روابط طرفین به سردی گرائید و اکنون ازمسیر مزبور فقط برای انتقال ذغال سنگ به کره شمالی استفاده می شود.روسیه ازمحل این پروژه،متحمل خسارات سنگین گردید زیراقراربود سالیانه 5 میلیون تن بار ازطریق این خط آهن جابجا شود درحالیکه فعلا این رقم به زحمت به 2 میلیون تن می رسد.

ازمه 2017 ، یک خط دریائی میان بنادر " ولادی وستک" درروسیه و "راجین" درکره شمالی برقرارگردید.این مسیر،اکنون تنها مسیری است که ارتباط دریائی کره شمالی راباجهان خارج برقرارمی نماید.علاوه برارتباط دریائی وریلی،روسیه تنها کشوری است که باکره شمالی ارتباط هوائی دارد ومقامات این کشور ازطریق خط مزبوربه خارج ازکشور سفرمی کنند. اخیرا رئیس مجلس خلق کره شمالی، باپرواز "ایرفلوت" به ایران سفرکرد.شرکت هواپیمائی کره شمالی بنام "ایرکوریو" ، متشکل از هواپیماهای توپولوف، ایلوشین و آنتونوف است که همگی ساخت روسیه اند ولذا، بخاطرتامین قطعات یدکی وخدمات پرواز، وابسته به روسیه می باشند.کادرپرواز این شرکت نیزهمگی درانستیتوی "اولیانوفسک" روسیه آموزش می بینند.

کره شمالی، تنهاازطریق روسیه به شبکه جهانی اینترنت متصل می شود.شرکت روسی " ست گیت " مسئولیت برقراری این اتصال راازطریق ارتباطات ماهواره ای برعهده دارد.درواقع،ازاکتبر2017 به بعد،انحصارچین برفضای مجازی کره شمالی شکسته شد. دراین زمان،شرکت روسی "ترانس تله کام" ، ارتباط اینترنتی کره شمالی راازطریق شبکه ی فیبرنوری که درامتداد خط آهن غازان – راجین گسترده شده بود، برقرارکرد.

همکاری بانکی روسیه – کره شمالی،درپی صدور قطعنامه ی2270 شورای امنیت سازمان ملل(مارس2016 ) مختل شد وتمامی کانال های بانکی میان دوکشور مسدود گردید.درپی این تحول،انتقال درآمد کارگران مهاجرکره شمالی به کشورنیز بامانع روبرو شدوآنها مجبور شدند درآمد خودرابصورت پول نقد ویاازطریق بانک های چینی به کشورمنتقل نمایند.شهر" راجین" کره شمالی ، اکنون به مرکز انتقال غیرقانونی پول توسط دلالان وقاچاقچیان تبدیل شده است.

ازدهه ی 1960 به بعد، دولت کره شمالی اطلاعات چندانی درباره ی وضع اقتصادی کشور منتشرنمی کند.معهذا، آکادمی علوم اجتماعی کره شمالی، تولید ناخالص داخلی این کشوررا 132/26 میلیارد دلاربرآورد کرده است.باتوجه به اینکه جمعیت کره شمالی 895/24 میلیون نفراست،لذا،تولید ناخالص سرانه ی کشور1053 دلارمی باشد.بر اساس اطلاعات پراکنده ی موجود،وضع اقتصادی کره شمالی درسالیان اخیر، بهبود نسبی یافته اماگفته می شود که رژیم حاکم براین کشور ، مانع ازارتقا سریع سطح زندگی مردم می گردد زیراازآن بیم دارد که موجب بی ثباتی سیاسی واجتماعی گردد.علیرغم تبلیعات مربوط به خودکفائی،کره شمالی هنوزدرزمینه ی برخی اقلام اساسی همچون نفت،بنزین ، زغال سنگ،تجهیزات صنعتی، خودرو وموادغذائی، وابسته به خارج است.حکومت کره شمالی برای کاستن ازاین وابستگی،استراتژی"جایگزینی واردات" رادرپیش گرفته است.خودکفائی دربخش انرژی، اولویت اصلی حکومت کره شمالی می باشد واین کشوراکنون برروی پروژه ی تولید سوخت مایع سنتتیک اززغال سنگ کارمی کند.قبلا آلمان نازی ورژیم آپارتاید آفریقای جنوبی نیزبه پیشرفت هائی دراین زمینه دست پیداکرده بودند.درحال حاضر،به غیرازکره شمالی،چند کشوردیگر،ازجمله چین،نیزبرروی این طرح کارمی کنند.اما طرح مزبور، مستلزم سرمایه گذاری هنگفت وبکارگیری انرژی فراوان است که کره شمالی درحال حاضرفاقد هردوی آنهاست.اکنون 74 درصد انرژی مورد نیاز کشورازطریق نیروگاههای آبی تامین می شود.لذا،اینکشوردر موارد مواجهه با خشکسالی،بامشکل تامین انرژی روبرو می گردد.

ساخت نیروگاه اتمی برای تامین انرژی مورد نیازکشور،ازدیگر راهکارهای پیش روی دولت کره شمالی برای مقابله بامعضل کمبود انرژی است اما،ازآنجائی که برنامه ی هسته ای نظامی درسالیان اخیر، بخش عمده ی منابع کشوررا به خود اختصاص داده لذا، تاسیس نیروگاه هسته ای غیرنظامی، به فراموشی سپرده شده است.معهذا،برخی شواهد حاکی ازآن است که این کشور به احداث نیروگاههای اتمی ارزان قیمت وغیراستاندارد روی آورده است. احداث این نیروگاهها، امنیت همسایگان کره شمالی، بویژه ژاپن وکره جنوبی راتهدید می کند.گفته می شود پیونگ یانگ قصددارد ازاین نیروگاهها به عنوان سپردفاعی دربرابر حمله ی احتمالی غرب استفاده کند.

برخی اقتصاددانان، کره شمالی را " فقیرترین اقتصاد پیشرفته ی جهان" می نامند.درواقع،کره شمالی توانسته است زیرساخت صنعتی خودراکامل کرده وطیف گسترده ای ازکالاهای سرمایه ای ازقبیل لکوموتیو، قایق، توربین وژنراتورهای نیروگاهی راتولید نماید.معهذا،زندگی مردم این کشور باسختی عجین شده واشتباه است اگر تصورکنیم دشوارشدن شرائط زندگی درنتیجه ی اعمال فشارهای خارجی، به قیام مردم علیه رژیم حاکم خواهد انجامید.البته تردیدی نیست که این فشارها بیشترین تاثیررابرزندگی مردم عادی می گذارد اما،قادرنیست رژیم رابه زانودرآورد.علیرغم تحریم های همه جانبه ای که پرزیدنت ترامپ ازاوت 2017 علیه روسیه،ایران وکره شمالی وضع کرد، کره توانسته است باتولید نزدیک به شش میلیون تن غله، به خودکفائی غذائی نزدیک شود.لذا،اغلب کارشناسان مسائل کره معتقدند که حتی اگراین تحریم ها به کلیه ی عرصه های حیاتی کره شمالی نیزتسری یابند، بازهم نخواهند توانست پیونگ یانگ رابه زانودرآورند. به گفته ی پرزیدنت پوتین : "مردم کره شمالی حاضرند علف بخورند اماازبرنامه ی هسته ای خوددست برندارند". لذا، به نظرمی رسد تلاش برای انزوای کامل کره شمالی،پیامدهای خطرناکی دربرداشته باشد.احداث نیروگاههای اتمی غیراستاندارد وصدورتسلیحات اتمی وتکنولوژی موشکی به کشورهای بی مسئولیت وتندرو، ازجمله ی این پیامدها می باشند.

fmohammadhashemi@yahoo.com

www.fmohammadhashemi.blogfa.com