اوکراین و بمب کثیف

1 و" بمب 1 "

( آیا کی یف بمب اتمی می سازد ؟ )

چندی پیش ، یک نماینده ی پارلمان روسیه ، اظهارداشت که اوکراین برای ساخت بمب اتمی ، سرگرم مذاکره باپاکستان است و کی یف خود رابرای بکارگیری " بمب کثیف " (dirty bomb) علیه روسیه ، آماده می کند. برکسی پوشیده نیست که اوکراین، قادربه اینکاراست وآنچه تاکنون مانع ازساخت این بمب توسط کی یف گردیده ، مسائل مالی بوده است. اما اکنون خطر، جدّی است. اوکراین قصددارد به مهمات متعارف موشک " توچکا-یو " (Tochka-U) ، اورانیوم ضعیف شده اضافه نماید. دولت آمریکا نیز ، بدون کسب مجوز ازکنگره ، به کی یف چراغ سبز داده واین موضوع رادر مذاکرات اخیر " زلنسکی" درواشنگتن ، به اطلاع وی رسانده است. اسلام آباد تاکنون ف چندین بارسلاح ومهمات به کی یف ارسال کرده واین بارنیز انتظارمی رود تجهیزات ودانش فنّی ساخت بمب اتمی را، ازطریق یک کمپانی اسلحه سازی بلغارستان، دراختیاراوکراین قراردهد. بمب کثیف ، یک ماده ی انفجاری متعارف وبسیارقوی است که به مقدارکمی ماده ی رادیو اکتیو ( پلوتونیوم یا سزیوم-137 ) آغشته می گردد.

پس ازفروپاشی اتحاد شوروی ، سومین زرادخانه ی بزرگ هسته ای جهان ، به اوکراین رسید. این زرادخانه ، 176 سایت پرتاب موشکهای بالستیک قاره پیما و1240 کلاهک داشت. 130 موشک "اس اس-19-اس" که هرکدام قابلیت حمل شش کلاهک هسته ای داشت و14 موشک " اس اس-24 " نیزباکلاهکهای مربوطه ، ازدیگراقلام این زرادخانه بود. دهها بمب افکن استراتژیک قادربه حمل بمب هسته ای و600 موشک انداز هوابه زمین دراین زرادخانه موجود بود. 3000 سلاح هسته ای تاکتیکی ، بخشی دیگراززرادخانه ی نظامی اوکراین بود که درمجموع 5000 سلاح تاکتیکی واستراتژیک راشامل می شد. اما امروز ، ظاهراً همه ی فعالیتهای هسته ای اوکراین ، ماهیت غیرنظامی دارند واین کشور، عضو همه ی پیمانهای مهم منع تکثیر سلاحهای کشتارجمعی است. اگرچه ازهمان بدو استقلال ، اوکراین چند اصل مهم رااساس کارخود قرارداد که مهمترین آنها ، عدم تلاش برای ساخت یادستیابی به سلاح هسته ای بود اما، جهان خمچنان نگران زرادخانه ی اتمی اوکراین باقی ماند.

دربیانیه ای که پارلمان جمهوری سوسیالیستی اوکراین در16 جولای 1990 منتشرکرد، تقویت ارتش را مهمترین وظیفه ی دولت مستقل اوکراین اعلام کرد وتجهیزات وادوات برجای مانده ازدوران شوروی را، مایملک اوکراین ذکرنمود. معهذا ، " لئونید کراوچوک" ( L.Kravchuk) رهبراوکراین ، باانتقال تسلیحات هسته ای این کشوربه روسیه موافقت کرد. اما درسال 1992 ، تحت فشارهای داخلی وخارجی ، انتقال تسلیحات هسته ای تاکتیکی به روسیه رامتوقف نمود. باامضای " پیمان کشورهای مشترک المنافع مستقل " ، انتقال این سلاحها رابه روسیه ازسرگرفت. درموافقتنامه ی سه جانبه ای که به امضای اوکراین ، روسیه وآمریکا رسید ، خلع سلاح هسته ای اوکراین مورد تاکید قرارگرفت وقرارشد روسیه درازای آن ، 100 تن سوخت برای نیروگاههای هسته ای، دراختیاراوکراین قراردهد. دولت آمریکا نیزپذیرفت که 60 میلیون دلار کمک ، برای اجرای دقیق این توافقنامه ، به روسیه بپردازد. بدین ترتیب 200 کلاهک هسته ای اوکراین ، طی یک دوره ی 10 ماهه ، به روسیه منتقل شدواوکراین به پیمان منع گسترش سلاحهای هسته ای (NPT) پیوست وسپس پیمان جامع منع آزمایشات هسته ای (CTBT) رانیزامضاء کرد. سرانجام درسال 1996 ، پایان کارانتقال کلاهکهای هسته ای اوکراین به روسیه ، اعلام شد. درسال 1997 ، اوکراین بادریافت 47 میلیون دلار، با انهدام سایتها وسیلوهای موشکی خود نیز موافقت نمود. بطورکلی ، 30 درصد صنایع نظامی شوروی به اوکراین رسید که 50 تا60 درصد توان صنعتی و40 درصد نیروی کاراین کشوررا شامل می شد. بدین ترتیب اوکراین ، همچنان قدرت برترمنطقه ازنظرتکنولوژی موشکی ، سیستم هدایت هوائی ، ناوبری ، تجهیزات الکترونیک رزمناوها وزیردریائیها و سیستم راداری جتهای جنگنده ، باقی ماند.

رقابت شدید حاکم بربازار تسلیحات جهان ، موجب گردید که رژیم اوکراین برای حضوردراین بازار، برخی مقررات وممنوعیتهای بین المللی رانادیده بگیرد وباایجاد یک شبکه ی صادراتی ، سلاحهای ساخت خودرا دراختیاررژیمهای بی ثبات و عناصرخطرناک قراردهد. بدین ترتیب ، اوکراین به یکی ازمراکز مهم بازارسیاه سلاح درجهان تبدیل شد وایران که باتحریم تسلیحاتی روبرو بود، به یکی ازمشتریان عمده ی این بازارتبدیل شد. بزودی یک سلاح جدید وارد این بازارشد ورقابت برای دستیابی به آن بالا گرفت : کلاهک هسته ای کوچک ، معروف به " بمب کثیف ". اگرچه دامنه ی تخریب این سلاح ، به مراتب کمترازسلاحهای هسته ای دوران جنگ سرد بود ، امااگربرروی یک شهرفرومی افتاد، حداقل نیم میلیون تلفات برجای می گذاشت. علیرغم کاهش قدرت تخریب ، نگرانی نسبت به این سلاح هسته ای کوچک ، هرروزافزایش یافت. هرلحظه ممکن بود یکی ازاین بمبهای کثیف ، درنزاعهای منطقه ای منفجرشود. یک لحظه تصورکنید یکی ازاین بمبها ، درجریان درگیری روسیه-اوکراین ، درنقطه ای دورافتاده ازدریای شمال منفجرشود تابه دشمن هشداردهد درصورت ادامه ی جنگ ، این بمب رادرمناطق پرجمعیت شهری خود تجربه خواهد کرد. آنچه استفاده ازاین سلاح راخطرناکترمی سازد، شکستن تابوی بکارگیری سلاح هسته ای است. این کلاهکهای اتمی کوچک ، تابع هیچ پیمان بین المللی نیستند ولذا کاربرد آنها ، آسانتراز سلاحهای متعارف هسته ای است. درحال حاضر ، روسیه 200 وآمریکا 100 کلاهک اتمی کوچک تاکتیکی دراختیاردارند واین خطرنیزوجوددارد که اوکراین نیز به آن مسلح شود.

گفته می شود مجتمع تحقیقات وفرآوری مواد معدنی " ژوتی وودی" (Zhovti Vodi) درمرکزاوکراین، وانستیتوی تحقیقات اتمی کی یف ، پروژه ی ساخت بمب کثیف باپایه ی پلوتونیوم را، با استفاده ازدانش فنی دوران شوروی، ودرمحل نیروگاه اتمی تعطیل شده ی " چرنوبیل " دنبال می کنند وطرح مزبور ، درمراحل پایانی خود قراردارد.

*آماروارقام نوشتارحاضر، ازمنبع زیراستخراج گردیده است:

Ukraine special weapons , www.nuke.fas.org