اژدها بیدار می شود

1 1می شود

(نگاهی به دکترین نظامی جدید ژاپن)

ژاپن ، متحد کلیدی آمریکا درمنطقه ی آسی-پاسیفیک می باشد واتحاد میان دوکشور، مبنای نقشی است که امروز آمریکا بعنوان یک قدرت پاسیفیکی درمنطقه ایفاء می نماید. درواقع آمریکا دوستی بهترازژاپن درجهان ندارد وپایه های این دوستی ، پس ازشکست ژاپن درجنگ جهانی دوم واشغال این کشور توسط آمریکا ، نهاده شد. ژاپن دراستراتژی جهانی آمریکا دردوران جنگ سرد، جایگاهی ویژه داشت. تشدید تنش میان اتحاد شوروی وآمریکا، پیروزی کمونیسم درچین ، وجنگ کره ، آمریکا را به دفاع ازامنیت ژاپن و جایگاه این کشور دربلوک غرب واداشت. حاصل چانه زنی های دوکشور، تامین امنیت ژاپن توسط آمریکا وواگذاری پایگاه نظامی به این کشوردرخاک ژاپن بود. اگرچه نتیجه ی این معامله ، وابستگی امنیتی ژاپن به آمریکا بود اما ، این توافق به ژاپن امکان داد تاتمامی توجه وتمکانات خود را بربازسازی وتوسعه ی اقتصادی کشور متمرکزکند. به موجب " دکترین یوشیدا "(Yoshida Doctrin) که پس ازجنگ جهانی دوم اتخاذ شد ، ژاپن دراموردفاعی واقتصادی، ازحمایت آمریکا بهره مند گردید واختیارات محدودی برای تقویت بنیه ی نظامی خود کسب کرد به نحوی که بودجه ی دفاعی این کشور ، به ندرت از یک درصد تولید ناخالص داخلی آن فراترمی رفت. البته یوشیدا ، قصد نداشت که ژاپن رابرای همیشه به قدرت غیرنظامی تبدیل کند، بلکه او فقط برای توسعه ی اقتصادی ژاپن ، اولویت قائل بود.

علیرغم چالشهای فراوان وتغییرات گسترده ای که رویاروی آمریکا وژاپن قرارداشت، این ساختار همکاری ، همچنان حفظ شد. امادردهه ی گذشته ، به موازات افزایش انتظارات غرب ازژاپن ، همکاری امنیتی دوطرف گسترش پیداکرد. ازسال 2010 به بعد ، بابالاگرفتن خصومتها درمنطقه ی آسیا – پاسیفیک، ژاپن بتدریج ازنقش سنتی خود که ایفای نقش نامتقارن وحاشیه ای دراتحادیه ی غرب بود، فاصله گرفت. اکنون دیگرژاپن ، نقش شریک منفعل رادراین اتحادیه ایفاء نمی کرد وبه عضو فعال آن تبدیل شده بود. این تغییر، ناشی ازدرک جدید ژاپن ازخطرات رویاروی وارزیابی جدید این کشورازتهدیدات نوظهوراست. ژاپن مانند دیگرمتحدین فرودست اتحادیه ی غرب ، همیشه میان اثبات وانکار اتحادیه ، نوسان کرده است. ازیکسو وابستگی بیش ازحدّ به آمریکا ، می تواند این کشوررا به بازیچه ی ماجراجوئیهای لمنیتی آمریکا تبدیل کند وازسوی دیگر، دوری گزیدن ازآمریکا ممکن است این کشوررا رادربرابرخطرات روزافزون منطقه ، تنها بگذارد.

دردهه ی گذشته ، بابرهم خوردن توازن قوادرمنطقه ، تمایلات اثباتی ژاپن درقبال اتحادیه ی غرب نیزتقویت گردید. حاصل این رویکرد، تجدید نظر درسیاستهای امنیتی سنتی ژاپن وبازنگری نقش این کشوردراتحادیه ی غرب بود. باپایان گرفتن جنگ سرد ، سیاستهای ژاپن درقبال اتحادیه ی غرب وچین، دچارنوعی سردرگمی وآشفتگی گردید. دیگرمشخص بود که دکترین یوشیدا پاسخگوی نظم پس ازجنگ سرد نیست وژاپن به مثابه ی یک کشورتوسعه یافته ، باید نقش فعالتری رادرصحنه ی بین المللی برعهده بگیرد. بحران موشکی کره وبحران درآبراه تایوان ، برتهدیدات منطقه ای افزود وژاپن رابسوی همکاری بیشترباآمریکا سوق داد. تحولات دیگری نیز درگوشه وکنار جهان بوقوع پیوست که رویکرد جدید ژاپن راتقویت نمود. آزمایشات هسته ای هند وپاکستان ، وحملات تروریستی به خاک آمریکا ، بحث درباره ی تجدید نظر درسیاستهای امنیتی ژاپن را داغترکرد ومدرنیزاسیون ارتش این کشور ونیز هماهنگی نیروهای زمینی ، هوائی ودریائی بایکدیگردرعرصه های نوین عملیاتی ( سایبری ، فضائی وغیره ) را دردستور کارقرارداد. نیروی هوائی ژاپن، 33 فروند هواپیمای پیشرفته ی "کاواساکی- پی-1 " راجایگزین ناوگان قدیمی " پی-3-سی" خودکرد و 60 فروند دیگرازاین هواپیما رانیزسفارش داد. این کشورهمچنین درقراردادی باشرکت " لاکهید- مارتین " ، 42 فروند جنگنده ی " اف-35 " رابه این شرکت سفارش داد که تعداد آنهارادرسالهای بعد ، باخرید 105 فروند " اف-35-آ " ، افزایش داد. دولت ؤاپن همچنین قراردادی باشرکت میتسوبیشی برای خرید 100 فروند هواپیمای جنگنده ی رادارگریز F-X منعقد نمود.

نیروی دریائی ژاپن نیزبرقابلیت اقیانوس پیمائی خود افزود وناوهای هلی کوپتربر کلاس Zumbo رابه ناوهای هواپیمابری تبدیل کرد که قادربه حمل جنگنده های "اف-35-بی" می باشند. ناوگان سطحی ژاپن هم 40 فروند ناوچه ورزمناو دراختیاردارد. نیروی دریائی ژاپن همچنین چند فروند زیردریائی کلاس Soryu دراختیاردارد. درسپتامبر2021 ، استرالیا ، انگلیس ، وآمریکا ، " پیمان همکاری امنیتی هند وپاسیفیک " (Aukus) راامضاء کردند. هدف این پیمان ،" حفظ وتوسعه ی قابلیتهای نظامی و تکنولوژیهای دفاعی چون فناوریهای سایبری ، هوش مصنوعی ، کوانتوم وقابلیتهای زیردریائی " اعلام شد. قرارگرفتن چند زیردریائی اتمی چند کاره دراختیار نیروی دریائی استرالیا، ازنخستین پیامدهای این پیمان بود. آمریکا قصددارد این پیمان را به مبنائی برای مشارکت وهمکاری منطقه ای پیرامون تحقیقات دفاعی وفناوریهای نظامی تبدیل نموده وژاپن رانیز جذب آن نماید. " شینزو آبه " نخست وزیرفقید ژاپن نیز اعلام کرد که کشورش قصد دارد به همکاری با Aukus بویژه درعرصه های امنیت سایبری وهوش مصنوعی بپردازد و بدنبال آن شایعه هائی مبنی براحتمال پیوستن ژاپن به این پیمان مطرح شد. درواقع پس ازجنگ اوکراین ، آمریکاازژاپن خواست که به تحریمهای غرب علیه روسیه بپیوندد وباساختارامنیت جمعی غرب علیه روسیه وچین ، همکاری نماید. ژاپن که غلاوه برچین ، ازموشکهای کره شمالی نیزاحساس خطرمی کرد ، ازاین پیشنهاد استقبال کرد وهمکاریهای نظامی خود راباهند وکشورهای جنوب شرقی آسیا وناتو گسترش داد. ژاپن اخیراً یادداشت تفاهمی رانیز درزمینه ی همکاریهای امنیتی بااسترالیا امضاء کرد. باپیوستن ژاپن به Aukus ، ازظرفیت علمی وصنعتی این کشوربرای ساخت تسلیحات مدرن مانند خودروهای زرهی خودکار وتجهیزات سایبری ، استفاده خواهد شد. دربودجه ی دفاعی ژاپن برای سال 2023 ، مواردی چون تهیه ی موشکهای دوربرد کروز، وموشکهای ماوراءصوت گنجانده شده است. اگراهداف بودجه ای دولت ژاپن درپنج سال آینده محقق شود، این کشورازقدرت پنجم وهفتم جهان(ازنظر قدرت آتش وبودجه ی نظامی ) ، به قدرت سوم دنیا پس ازآمریکا وچین ، تبدیل می شود. پیش بینی می شود که بودجه ی نظامی ژاپن از 1/53 میلیارددلاردرسال 2023 ، به 4/70 میلیارددلار درسال 2027 افزایش پیداکند. دولتهائی که ازسال 2001 درژاپن برسرکارآمده اند، پیگیرانه این رویکرد تجدید نظرطلبانه را دنبال کرده اند. البته این بودجه ی نظامی ، باری سنگین رابراقتصاد ژاپن تحمیل می کند. دیون دولت ژاپن اکنون به 232 درصد تولید ناخالص داخلی این کشوررسیده که بالاترین رقم درمیان کشورهای عضو سازمان همکاری اقتصادی وتوسعه (OECD) می باشد ودولت فعلی ژاپن قصددارد افزایش بودجه ی نظامی راازطریق وضع مالیات دفاعی وانتشاراوراق قرضه، تامین نماید. اما این مقدار، برای تامین بودجه ی دفاعی کشور درسالهای آینده ، کافی نیست واحتمالاً مورد مناقشات سیاسی فراوان قرارخواهد گرفت.

اگرچه قابلیتهای نظامی ژاپن ، برای حضور درعرصه ی جهانی مناسب است اما، ازاین قابلیتها تاکنون فقط برای دفاع ازسرزمین اصلی ژاپن ، بویژه جزائرجنوب غربی این کشور که مورد مناقشه باچین قراردارند، استفاده شده است. این نیرو قادراست درصورت لزوم ف نقشی جهانی رادر چهارچوب اتحادیه ی غرب برعهده بگیرد. بدین ترتیب ، ژاپن درمسیرتبدیل شدن به یک قدرت نظامی جهانی گام برمی دارد. این کشور، ازدکترین یوشیدا ، به "دکترین آبه" (Abe Doctrine) روی می اورد. این دکترین ، " دوجانبه گرائی پلاس " (Bilateralism – plus) نام گرفته است. که البته نباید آنرا تلاشی برای کسب هویت چند جانبه ویا دوری جستن ازآمریکا تلقّی کرد. دوجانبه گرائی پلاس به معنی شبکه سازی وبرقراری مناسبات جدید، حول روابط امنیتی ژاپن-آمریکا ، وبه منظور تقویت این روابط می باشد. دوجانبه گرائی پلاس ، محور دکترین شینزو آبه نخست وزیرفقید ژاپن بود که هدف آن تقویت روابط ژاپن باآمریکا وکاستن از اصطکاک بادیگرکشورها بود. اما اجرای دکترین دوجانبه گرائی پلاس ، باچالشهائی درعمل روبروست که شاید مهمترین انها ، وابستگی اقتصادی ژاپن به چین باشد.به همین دلیل ، ژاپن درسالیان اخیرتلاش کرده است تا ازوابستگی خود به چین دربرخی عرصه های کلیدی مانند تکنولوژیهای حساس ، بکاهد. درچهارچوب دکترین دوجانبه گرائی پلاس ، دولت ژاپن به حمایت عملی از فعالیتهای آمریکا درسراسرجهان می پردازد وباتصویب قانون ضد تروریسم ، ناوگان ژاپن راراهی اقیانوس هند نموده است. دولت ژاپن حتی نیروهای خود رابرای انجام ماموریتهای بشردوستانه، راهی اقصی نقاط جهان می کند. این اقدامات ، بخشی ازیک تجدید نظر گسترده درنقش امنیتی ژاپن، اصلاح نهادها وتغییرهنجارها دردوران پس ازجنگ می باشد.

علیرغم همنوائی ژاپن باارکستر ضد چینی درپی حادثه ی " تین آن مین " ، واعمال تحریم علیه دولت چین ، این کشورهمچنان به سیاست سنتی خود درقبال چین ادامه داد.معهذا روابط دوکشورکه باسفر تاریخی امپراتورژاپن به چین ، بسیارگسترش یافته بود ، درپی این حادثه، اندکی به سردی گرائید ومحبوبیت چین درمیان مردم ژاپن از 70 درصددرسال 1988 ، به 50 درصد کاهش یافت. باگذشت زمان ، رویکرد ژاپن درقبال چین تغییرکرد. اگرچه ژاپن همچنان ازادغام چین دراقتصاد منطقه وجهان حمایت می کند اما روابط سیاسی بااین کشوررا به سردی دنبال می نماید. پس از بازدید مکرر نخست وزیرژاپن از "یاسوکونی" (Yasukuni) گورستان سربازان فاشیست این کشوردرجنگ جهانی دوم ، وجاه طلبی های دوکشوردردریای شرقی چین، تیرگی روابط آنها دوچندان شد. به نظرژاپن ، چین اکنون از خطوط قرمز امنیت ملی این کشورعبورکرده است. امنیت سرزمین ژاپن وآبراههای تجاری تایوان ، ازجمله ی این خطوط قرمزمی باشند که برای سیستم امنیتی آمریکانیز کمال اهمیت رادارد.

اما میلیتاریسم ژاپنی ، باجهتگیری ضد روسی وضد چینی، چندان به مذاق رای دهندگان ژاپنی خوش نمی اید. ازسوی دیگر، گسترش ناتو به شرق ، علاوه براینکه امنیت منطقه راتقویت نمی کند، بلکه اروپا را نیزگام بگام به فاجعه نزدیک می سازد. چهره ی واشنگتن به مثابه ی تضمین کننده ی امنیت کشورها، باخروج خفّت بار این کشورازافغانستان ، خدشه دارگردیده است. به همین دلیل است که استرالیا دربرابرخصومت باچین مقاومت می کند. شاید توکیو نیزسرانجام به این نتیجه برسد که " همسایه ی نزدیک، بهتراز خویشاوند دوراست."

منابع ومآخ

1)Japan:from passive partner to active ally , www.globaltimes.cn

2)Japan as third global military power , www.army-technology.com

3)Japan becomes the epicenter of a new military alliance , www.valdaiclub.com

4)financing Japan defense leap , www.cfr.org

5)what Japans defense boost means , www.politico.com

کمک مالی به کارت بانکی شماره8732-9635-9973-6037

Like

Comment

Share